Ayakkabı giymek düz tabanlık yapar mı? Araştırmalar ne diyor?

Ayakkabı düz tabanlık yapar mı? Bunu kesin olarak bilmiyoruz, ama bazı çalışmalar küçük yaşta ve günün çoğunda ayakkabı giyen çocuklarda düz tabanlığı daha sık buldu. Bu çalışmalar ayakkabının düz taban yaptığını göstermez ve biri ayakkabının etkisini çok az buldu. Çocuğun yaşı, kilosu ve ailesi de işin içinde.

Ayakkabı düz tabanlık yapar mı, bu soru nereden çıktı?

Küçük çocuklarda düz taban çok sık görülür ve çoğu zaman büyümenin bir parçasıdır. Kavsin, yani tabanın iç yanındaki kemerin hangi yaşta geliştiğini çocuklarda düz tabanlık yazımızda anlattık.

Dünyanın bazı yerlerinde çocukların çoğu hâlâ yalınayak büyür. Bilim ekipleri bu çocukları, ayakkabı giyerek büyüyen çocuklarla kıyasladı ve şunu merak etti: Ayakkabı, kavsin gelişimini etkiliyor mu? Aşağıda bu çalışmaları tek tek anlatıyoruz.

Araştırmalar ne buldu?

2.300 çocuğun ayak izine bakan araştırma

Eski ama sık anılan bir çalışmada, 4 ile 13 yaş arası 2.300 çocuğun ayak izine bakıldı. Ayakkabı giyen çocukların yaklaşık 100’de 9’unda düz taban vardı, giymeyen çocuklarda ise bu oran 100’de 3’tü.

Fark her yaş grubunda görüldü. En büyük fark, eklemleri gevşek olan, yani bağları normalden esnek olan çocuklardaydı. Düz taban en çok kapalı burunlu ayakkabı giyenlerde görüldü. Terlik ya da sandalet giyenlerde daha az, yalınayak gezen çocuklarda ise en azdı.

Ekibe göre erken yaşta giyilen ayakkabı, kavsin gelişimine zarar verebilir. Dikkat edin, “verebilir” dediler, “verir” demediler.

Hindistan’da 1.846 yetişkin

Aynı soruya bu kez büyümesi bitmiş 1.846 kişide bakıldı. Ekip, bu kişilerin ayakkabı giymeye kaç yaşında başladığını öğrendi ve ayak izlerine baktı.

• 6 yaşından önce ayakkabı giymeye başlayan 100 kişiden yaklaşık 3’ünde düz taban vardı.
• 6 ile 15 yaş arasında başlayan grupta da oran 100’de 3 kadardı.
• İlk ayakkabısını 16 yaşında giyen grupta oran 100’de 2’nin altındaydı.

Çocukken günde 8 saatten uzun ayakkabı giyenlerde düz taban en sıktı. Kilolu kişilerde ve eklemleri gevşek olanlarda da daha sık görüldü. Ekip bu iki etkeni hesaba kattığında bile, 6 yaşından önce başlayan grupta oran yüksek kaldı. Sonuçta “bir ilişki var” dediler, “neden bu” demediler.

Kongo’da 1.851 çocuk: ayakkabının etkisi az çıktı

Afrika’da, Kongo’da 3 ile 12 yaş arası 1.851 çocuğun ayak izine bakıldı. Şehirde ayakkabı giyen çocuklar, köyde yalınayak gezen çocuklarla kıyaslandı.

Şehirdeki çocuklarda düz taban daha sıktı, ama ekibe göre asıl önemli olan yaştı. 3–4 yaşlarında çocukların çoğunun ayağı düzdü ve bu oran yaş büyüdükçe azaldı. Ayakkabı ise ayak şeklini çok az etkiliyordu. Düz taban erkek çocuklarda da daha sıktı.

Güney Afrika ve Almanya’da 810 yalınayak çocuk

Daha yeni bir çalışmada, yalınayak gezmeye alışkın 6–18 yaş arası 810 çocuk Güney Afrika ve Almanya’da incelendi. Her biri yaşı, cinsiyeti ve kökeni benzer olan, ayakkabı giymeye alışkın bir akranıyla kıyaslandı. Ekip, kilo gibi başka etkenleri de hesaba kattı.

Ayakkabı giyen çocukların ayak kavsi her yaş grubunda daha basık çıktı. Ekibe göre büyürken yalınayak ya da ayakkabıyla gezmek, ayağın gelişiminde önemli bir rol oynuyor olabilir.

Türkiye’den bir çalışma: Anadolu’da 625 çocuk

Türkiye’de, 6 ile 13 yaş arası 625 ilkokul çocuğunun ayağına bakıldı. Çocuklar şehir merkezinde, köyde ve şehrin kenarında yaşıyordu. Kızların yaklaşık 3’te 1’inde, erkeklerin yaklaşık 10’da 3’ünde düz taban vardı.

Düz taban en çok 6 yaşında, en az 11 yaş ve üstünde görüldü. Köyde yaşayan ve zayıf çocuklarda daha az, kilolu çocuklarda ise daha sıktı. Aile de önemliydi: Düz tabanı olan çocukların yaklaşık 100’de 16’sının ailesinde düz taban vardı, olmayanlarda bu oran 100’de 6’ydı.

Bu çalışma ayakkabıya bakmadı, bu yüzden köy ile şehir arasındaki farkın nedenini söylemez.

Araştırmalar ne diyor? Karşılaştırma tablosu

Beş çalışmanın kimlere baktığı ve ne bulduğu kısaca şöyle:

Araştırma	Kimlere baktı?	Ne buldu?	Sınırı
2.300 çocuk	4–13 yaş	Ayakkabı giyenlerde düz taban 3 kat sık	Tek seferlik bakış
Hindistan	1.846 yetişkin	6 yaştan önce ayakkabıya başlayanlarda daha sık	Tek seferlik bakış
Kongo	3–12 yaş, 1.851 çocuk	Asıl etken yaş, ayakkabının etkisi çok az	Tek seferlik bakış
Güney Afrika ve Almanya	6–18 yaş, 810 yalınayak çocuk ve eşi	Yalınayak çocukta kavis daha yüksek	Tek seferlik bakış
Anadolu	6–13 yaş, 625 çocuk	Yaş, kilo ve aile ile ilişkili	Ayakkabıya bakmadı

“İlişki buldu” ile “neden oldu” aynı şey mi?

Hayır. Bu çalışmaların hepsi çocuklara tek bir zamanda baktı ve hiçbiri çocuklara rastgele ayakkabı verip onları yıllarca izlemedi. Bu yüzden “ayakkabı giyenlerde düz taban daha sık” diyebiliriz, ama “ayakkabı düz taban yapar” diyemeyiz.

Neden mi? Çünkü ayakkabı giyen ve giymeyen çocuklar başka yönlerden de farklı olabilir. Şehirde ya da köyde yaşamak, kilo, ailede düz taban olması ve gevşek eklemler de düz tabanla ilişkili çıktı. Bazı çalışmalar bu etkenleri hesaba kattı, ama hepsini hesaba katmak mümkün değil.

Bir de şu var: İlk iki çalışma 1990’larda yapıldı ve o günden bu yana çocuk ayakkabıları da değişti. Kongo’daki çalışma ise ayakkabının etkisini çok küçük buldu. Kısacası sonuçlar hep aynı yönü göstermiyor.

Düz taban için özel ayakkabı ya da tabanlık işe yarar mı? Bunu ortopedik ayakkabı ve tabanlık yazımızda ayrıca anlattık.

Anne şimdi ne yapmalı?

• Paniğe gerek yok. Küçük bir çocukta düz görünen ayak çoğu zaman normaldir ve yaşla birlikte değişir.
• Büyük resme bakın. Çalışmalarda yaş, kilo ve aile de düz tabanla ilişkili çıktı.
• Bu çalışmalardan bir kural çıkarmayın. Hiçbiri “şu yaşta ayakkabı giydirin” ya da “günde şu kadar yalınayak gezdirin” gibi bir öneri vermez.
• Ayağın görünüşüne değil, çocuğun şikâyetine bakın. Rahat yürüyüp koşan, ağrısı olmayan bir çocukta düz görünen ayak tek başına bir sorun işareti değildir.
• Aklınıza takılanı sorun. Düzenli kontrollerde çocuğunuzun ayağını doktora da gösterin.

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Şu durumlardan biri varsa çocuğunuzu bir çocuk doktoruna ya da çocuk ortopedi uzmanına götürün:

• Ayakta ağrı, sertlik, güçsüzlük ya da uyuşma
• Ayağın ya da ayak bileğinin sık sık yaralanması
• Yürüme ya da denge sorunları
• Yalnızca tek ayakta görülen düz taban
• Önceden kavsi olan bir ayağın sonradan düzleşmesi

Ağrıda ne zaman doktora gitmek gerektiğini çocuğun ayağı ağrıyorsa ne zaman doktora gitmeli yazımızda ayrıntılı anlattık. Bu yazı muayenenin yerini tutmaz, bu yüzden içinize sinmeyen bir şey varsa bir uzmana danışın.