Çocuklarda ortopedik ayakkabı ve tabanlık gerekli mi? Kanıtlar ne gösteriyor?

Çocuklarda ortopedik ayakkabı gerekli mi? Ağrısı olmayan esnek düz tabanlıkta ortopedik ayakkabı da tabanlık da çoğu zaman gerekli değil. Bu konudaki en uzun araştırmada bazı çocuklar üç yıl düzeltici ayakkabı ya da tabanlık giydi. Hiçbir şey giymeyen çocukların ayağı da aynı ölçüde düzeldi. Ayakta ağrı varsa durum farklı. Bazı çocuklarda tabanlık ağrıyı azaltabilir, ama buna çocuğu muayene eden uzman karar verir.

Burada araştırma sonuçlarını, kurumların sözünü ve barefoot görüşünü yan yana koyuyoruz. Bu yazı teşhis koymaz. Çocuğunuzun ayağıyla ilgili bir kaygınız varsa çocuk doktorunuza danışın.

“Ortopedik ayakkabı” ve “tabanlık” ne vaat ediyor?

Bu yazıda iki şeyden söz ediyoruz. Biri düzeltici ayakkabı: genelde sert, topuğu sıkı tutan ve iç tarafında kavis desteği olan ayakkabı. Öteki tabanlık: ayakkabının içine konan destek. Tabanlık hazır alınabilir ya da çocuğun ayağına göre kalıp alınarak yapılabilir.

Bunlar çoğu zaman şu vaatle satılır: Düz tabanı düzeltmek ve ayak kavsinin, yani tabanın iç yanındaki kemerin oluşmasına yardım etmek. Asıl soru da bu: Bu vaadi araştırmalar destekliyor mu?

Düz tabanlığın ne olduğunu, hangi yaşta geçtiğini ve ne zaman uzmana gitmek gerektiğini çocuklarda düz tabanlık yazımızda anlattık. Burada yalnızca ayakkabı ve tabanlık sorusuna bakıyoruz.

Çocuklarda ortopedik ayakkabı gerekli mi? Araştırmalar ne buldu?

Bu soruya cevap arayan en güçlü çalışmalar, çocukları kurayla gruplara ayıran çalışmalardır. Böylece fark gerçekten ayakkabıdan mı, yoksa çocuğun kendi gelişiminden mi geliyor, daha iyi görülür. Başlıca sonuçlar şunlar:

Araştırma	Kimler?	Ne denendi?	Ne buldu?
ABD’de bir çocuk hastanesi	Düz tabanı olan 129 çocuk, 1–5 yaş	Düzeltici ayakkabı, topuk kabı, kalıpla yapılmış tabanlık ya da hiçbir şey, en az 3 yıl	Dört grupta da ayak düzeldi. Gruplar arasında fark yoktu.
Bir kontrollü deneme	7–11 yaş, 178 çocuk	Kalıpla yapılmış tabanlık, hazır tabanlık ya da hiçbir şey	Ayağı ağrıyan çocuk sayısında gruplar arasında fark yoktu.
Bu alandaki çalışmaları toplayan büyük inceleme (2022)	16 çalışma, 11 aylıktan 19 yaşa 1.058 çocuk	Kalıpla yapılmış tabanlık, hazır tabanlık, normal ayakkabı	Ağrısız düz tabanda tabanlık normal ayakkabıdan farklı sonuç vermedi. Kanıtlar zayıf.

İlk araştırmada düzelme, hiçbir şey giymeyen grupta da vardı. Ekibe göre üç yıl boyunca düzeltici ayakkabı ya da tabanlık giymek, esnek düz tabanın gidişini değiştirmedi.

Bu çalışmaların sınırı: Çalışmaların sayısı az ve çoğunun düzeni zayıf. 2022’deki inceleme de kanıtları “zayıf” ya da “çok zayıf” buldu. Yani “tabanlık asla işe yaramaz” diyemeyiz. Ama şunu biliyoruz: Ağrısız esnek düz tabanlıkta işe yaradığını gösteren bir kanıt yok.

Pahalı, kalıpla yapılan tabanlık hazır olandan daha mı iyi?

Bu soru aileler için önemli, çünkü iki tabanlık arasında büyük fiyat farkı olabilir. 2022’deki incelemenin yazarlarına göre ağrı yokken sağlıklı, esnek düz tabanlı çocuklarda pahalı, kalıpla yapılmış tabanlığı destekleyen bir kanıt yok.

ABD’deki ortopedi cerrahları kurumu da benzer bir şey söyler. Kuruma göre çoğu zaman kalıpla yapılan tabanlığın fazla bir yararı yoktur. Spor dükkânında satılan hazır tabanlık da aynı etkiyi gösterebilir. Üstelik çocuk büyüdükçe bunları değiştirmek çok daha ucuzdur.

Gereksiz tabanlığın bir zararı olabilir mi?

ABD’deki çocuk doktorları birliğine göre ayakkabı içi tabanlık çocuğun kavsinin gelişmesine yardım etmez. Birliğe göre tabanlık, düz tabanın kendisinden daha çok soruna yol açabilir.

Bir başka araştırma işin görünmeyen yanına baktı. Çocukken düzeltici ayakkabı giymiş 46 yetişkini, giymemiş 92 yetişkinle kıyasladı. Bu ayakkabıyı giymiş olanların özgüveni daha düşüktü. Her 2 kişiden 1’e yakını ayakkabısı yüzünden alay edildiğini hatırlıyordu. Her 10 kişiden 4’ü de oyun ve spor için kısıtlandığını söyledi.

Bu araştırmanın da bir sınırı var. Yetişkinlerin çocukluk anılarına dayanıyor. Düşük özgüvenin nedeninin ayakkabı olduğunu da göstermiyor. Yine de bir şeyi hatırlatıyor: Gereksiz bir tedavi, çocuk için yalnızca para değil, bir yük de olabilir.

Kurumlar ve barefoot görüşü ne diyor?

Kaynaklar bir noktada birleşiyor: Ağrısız esnek düz tabanda tabanlık ayağın şeklini değiştirmez. Ayrıldıkları yer ise ağrı olduğunda ne yapılacağı ve ayakkabının nasıl olması gerektiği. Görüşleri yan yana koyuyoruz:

Kim?	Ne diyor?
ABD’deki ortopedi cerrahları kurumu	Ağrı ve yorgunluk sürerse doktor tabanlık önerebilir. Kavis desteği ağrıyı ve yorgunluğu azaltabilir.
İngiltere’nin sağlık kurumu NHS	Tabanlık ayağın şeklini değiştirmez, ama ağrı ve sertlikte işe yarayabilir. Geniş, rahat ve alçak topuklu ayakkabı önerir. Bu sayfa çocuklara özel bir tedavi bölümü içermez.
ABD’deki çocuk doktorları birliği	Tabanlık kavsin gelişmesine yardım etmez ve sorun da çıkarabilir.
ABD’de bir çocuk ortopedi uzmanının incelemesi (1991)	Ayak en iyi çıplak ayakken gelişir. “Düzeltici ayakkabı” yanlış bir addır. Çocuk ayakkabısı seçerken çıplak ayağı örnek alın. Ama darbeyi emmek, yükü dağıtmak ya da bir tarafı yükseltmek için ayakkabıda değişiklik yapmak yerindedir.

Barefoot yaklaşımı bu incelemenin görüşüne yakındır: Sağlıklı bir ayak için destek değil, serbest hareket ve geniş, esnek ayakkabı. Kurumlar ise ağrılı çocukta desteğe kapıyı açık tutar. İki görüş birbirini dışlamıyor. Biri ağrısız çocuk için, öteki ağrılı çocuk için konuşuyor.

Ayakkabıda düz tabanlık dışında da benzer bir tablo var. Kurumların düzeltici ayakkabı ve tabanlık için ne dediğini içe basma ve O bacak, X bacak yazılarında da anlattık.

Ne zaman bir uzman tabanlık önerebilir?

Kaynaklar tabanlık için şu durumları sayar:

• Ağrı ve yorgunluk: Ayakta, bilekte ya da bacakta süren ağrı ve çabuk yorulma. Ortopedi kurumuna göre tabanlık bu durumda işe yarar.
• Çocuk eklem romatizması: 2022’deki incelemeye göre eklem romatizması olan çocuklarda tabanlık ağrıyı azaltabilir, günlük işlere de yardım edebilir.
• Topuk ağrısı: Spor yapan çocuklarda sık görülen topuk ağrısında topuk yükseltici tabanlık da araştırıldı. Sonuçlar topuk ağrısı ve Sever hastalığı yazımızda.

Ayakta ağrı, sertlik, tek taraflı düzlük ya da sık burkulma varsa önce bir uzmana gösterin. Tabanlık kararı muayeneden sonra gelir, önce gelmez.

Doktor tabanlık önerirse neyi sormalı?

Tabanlık önerildiyse bu bir hata değildir. Doktor muayenede sizin fark etmediğiniz bir şey görmüş olabilir. Kararı birlikte vermek için şu soruları sorun:

1. Neyi hedefliyoruz? Ağrıyı azaltmayı mı, ayağın şeklini değiştirmeyi mi?
2. Ne kadar süre? Ne zaman bırakıp tekrar bakacağız?
3. Hazır bir tabanlık olur mu? Kalıpla yapılan tabanlık neden gerekli?
4. Sonucu nasıl anlayacağız? Ağrı azalmazsa ne yapacağız?

Çocuğunuzun ağrısı yok ve rahat koşup oynuyor mu? Doktor da bir şey önermedi mi? O zaman yalnızca “ileride sorun olmasın” diye tabanlık ya da ortopedik ayakkabı almanız gerekmez.