Çocuk topallıyorsa ne yapmalı? Acil işaretler ve beklenebilecek durumlar

Çocuk topallıyorsa önce iki şeye bakın. Ayağına basabiliyor mu? Yanında ateş, şişlik ya da ani ve çok güçlü bir ağrı var mı? Ayağına hiç basamıyorsa, ateşi varsa ya da bacağın şekli değiştiyse beklemeden acile gidin. Bu işaretler yoksa ve nedeni belliyse bir gece bekleyin. Ama nedenini bilmediğiniz her topallamayı, ağrısı olmasa bile, çocuk doktoruna gösterin.

Topallamanın çoğu nedeni küçüktür. ABD’deki çocuk doktorları birliğinin adı Amerikan Pediatri Akademisi. Bu birlik üç örnek verir: ayakkabıya kaçan bir taş, ayakta su toplaması ya da kas çekmesi. Ama aynı birlik, topallamanın kırık ya da mikrop kapması gibi ciddi bir sorunun da işareti olduğunu söyler. Bu yazı teşhis koymaz. Size yalnızca ne zaman, ne kadar hızlı davranmanız gerektiğini gösterir.

Çocuk topallıyorsa hemen doktora mı gitmeli?

Her topallama acil değildir, ama bazıları beklemez. Bu listeyi dört kaynaktan derledik. Biri İngiltere’nin sağlık kurumu NHS, biri ABD’deki çocuk doktorları birliği. Öteki ikisi Kanada’da ve Avustralya’da birer çocuk hastanesi.

Hemen acile gidin (can tehlikesi varsa 112’yi arayın):

• Çocuk bacağının üstüne hiç basamıyor ya da yürüyemiyor.
• Kalçada, dizde ya da uylukta ani bir ağrı başladı.
• Bacağın şekli değişti ya da bacak garip bir açıyla duruyor.
• Topallamayla birlikte ateş var ya da çocuk hasta görünüyor.
• Ağrı aniden başladı ya da çok güçlü.
• Bacağın bir yerinde şişlik ya da kızarıklık var.
• Karnın alt kısmında da güçlü bir ağrı var.
• Durum kötüye gidiyor.

Birkaç gün içinde çocuk doktoruna gidin:

• Topallamanın nedenini bilmiyorsunuz. NHS’e göre nedeni belli olmayan topallamaya her zaman bir doktor bakmalı.
• Topallama sürüyor ya da artıyor.
• Çocuk halsiz, solgun, kolay morarıyor ya da kilo veriyor.
• Bacakta ya da bir eklemde belirgin şişlik var.
• Çocuk yürümeye başladığı günden beri topallıyor. Amerikan birliği buna en kısa sürede bakılmasını ister.

Ağrı yalnızca tabanda ya da ayak bileğindeyse ayrıntılı basamaklar çocuğun ayağı ağrıyorsa ne zaman doktora gitmeli yazımızda.

Kaynaklar ne kadar beklemeyi söylüyor?

Acil işaret yoksa akla şu soru gelir: Ne kadar beklemek doğru? Kaynakların cevabı birbirine yakın, ama aynı değil:

Kaynak	Ne diyor?
NHS	Nedenini bilmediğiniz topallamayı bekletmeyin, doktora gösterin.
ABD’deki çocuk doktorları birliği	Büyük çocukta 24 saat beklenebilir, çünkü sorun bazen bir gecede geçer. Ertesi gün de sürüyorsa ya da ağrı çok güçlüyse doktora gidin.
Kanada’daki hastane	Topallama sürüyorsa ya da kötüye gidiyorsa doktora gidin.
Avustralya’da bir hastane (doktor rehberi)	Belirtiler 7 günden uzun sürerse doktor, çocuk uzmanlarına danışır.

Bu tablodan çıkan sonuç şu: Bir gece beklemek çoğu zaman sorun değil. Ama topallama ertesi gün de sürüyor ve nedenini bilmiyorsanız haftanın sonunu beklemeyin. Avustralya rehberinde geçen 7 gün sizin için değil, doktorun bir sonraki adımı için yazılmış bir süre.

Ağrısız topallama da önemli mi?

Evet. Çocuk ağrıdan söz etmiyor diye topallamayı boş vermeyin. NHS’e göre nedeni belli olmayan bir topallama ciddi bir sorunun işareti de olabilir. Bu yüzden ağrı olsun olmasın, nedenini bilmediğiniz topallamayı doktora gösterin.

Topallamayı başka yürüyüş şekillerinden ayırmak da işe yarar. Topallayan çocuk bir bacağını kayırır ve o bacağın üstünde daha kısa süre durur. Hep parmak ucunda yürüme ya da iki bacakta birden görülen eğrilik ise başka durumlardır. Onları ayrı yazılarda anlattık.

Çocuk dizini gösteriyorsa sorun dizde mi?

Her zaman değil. Avustralya’dan bir hastane rehberi doktorlara şunu hatırlatır: Kalçadaki bir ağrı dizde hissedilir. Bu yüzden doktor yalnızca ağrıyan yere bakmaz. Onun üstündeki ve altındaki eklemlere de bakar.

Sizin için anlamı şu: Çocuk “dizim ağrıyor” diyor ama dizde şişlik ya da yara yoksa rahatlamayın. Topallama sürüyorsa doktora gidin ve kalçaya da bakmasını isteyin. Kalçada, dizde ya da uylukta ani başlayan ağrı ise NHS’e göre acil bir işaret.

Evde neye bakmalı?

Acil bir işaret yoksa doktordan önce birkaç basit şeye bakın. Bunlar teşhis değil, ama bazen nedeni hemen gösterir:

• Ayakkabı: İçine taş, kum ya da bir cisim kaçmış mı? Ayakkabı küçük mü, bir yeri batıyor mu?
• Ayak: Tabanda kıymık, su toplaması, kesik ya da morluk var mı?
• İki bacağı yan yana koyun: Bir tarafta şişlik, kızarıklık ya da sıcaklık var mı?
• Ne zaman başladı: Bir düşme, yeni bir spor ya da uzun bir yürüyüş oldu mu? Son günlerde çocuk hasta mıydı?

Spordan sonra topuğu ağrıyan ve sabah daha iyi görünen çocuk için topuk ağrısı ve Sever hastalığı yazımıza bakın.

Doktora giderken iki şey çok işe yarar:

1. Kısa bir video: Çocuk evde rahatça yürürken telefonla yarım dakikalık bir video çekin. Doktorun odasında çocuklar çoğu zaman farklı yürür.
2. Kısa bir not: Hangi bacak, ne zaman başladı, sabah mı akşam mı daha belli, ateşi var mı? Ağrı kesici verdiyseniz saatini de yazın.

Doktor nasıl bakar?

Kanada’daki çocuk hastanesine göre doktor önce bir yaralanma olup olmadığını ve öteki belirtileri sorar. Sonra çocuğu muayene eder. Gerekirse kan tahlili, röntgen, ultrason ya da MR ister. Amerikan birliğe göre kalçanın ya da bütün bacağın filmi de gerekebilir.

Avustralya rehberine göre doktor, çocuğu bazı şartlarla eve gönderir. Çocuk ağrı kesiciyle ya da ilaçsız rahat yürümeli ve ciddi bir neden akla gelmemeli. Bir de kontrol planı olmalı. Doktordan çıkarken şunu sorun: “Hangi durumda geri gelelim?” Cevabı not edin. Topallama artarsa ya da ateş başlarsa beklemeden yine gidin.