Çocuklarda düz tabanlık ne zaman normaldir, ne zaman düzelir?

Çocuklarda düz tabanlık, özellikle okul öncesi yaşlarda çoğu zaman normaldir. Ayak kavsi, yani tabanın iç yanındaki kemer, doğumda pek belli olmaz ve çocuk büyüdükçe yavaş yavaş gelişir. Esnek düz tabanlık çoğu çocukta 6 yaşa kadar geçer, ama bazı çocuklarda kavis 10 yaşa kadar gelişmeye devam eder. Az sayıda çocukta ise düz tabanlık yetişkin olunca da sürer. Ayakta ağrı ya da sertlik varsa, düzlük tek ayaktaysa ya da sonradan ortaya çıktıysa bir uzmana danışın.

Çocuklarda düz tabanlık nedir, neden bu kadar sık görülür?

Çocuk ayakta dururken tabanın iç yanındaki kemer basık görünür ve tabanın neredeyse tamamı yere değer. Buna düz tabanlık denir. Çocuklarda en sık görülen türü esnek düz tabanlıktır.

ABD’deki kemik ve eklem doktorlarının kurumu Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi, esnek düz tabanlığı normal ayağın bir çeşidi sayar. Bu ayakta kavis, çocuk ayakta dururken kaybolur ama oturunca ya da parmak ucuna kalkınca geri gelir.

Peki, neden bu kadar sık görülür? Çünkü çocuklar pek belli olmayan bir kavisle doğar ve kavis, çocuk büyüdükçe oluşur. Aynı kuruma göre çocuk büyüyüp yürüdükçe ayaktaki yumuşak dokular sıkılaşır ve kavis yavaş yavaş ortaya çıkar. ABD’deki çocuk doktorlarının kurumu Amerikan Pediatri Akademisi ise şunu ekler: Bebeklerde kavsin üstünü bir de yağ yastığı örter. Bu yüzden bebek ayağı düz görünür.

Bu konudaki pek çok çalışmayı bir araya getiren bir inceleme de aynı şeyi söyler. Belli yaşlarda düz bir ayak “normal” sayılır ve ayağın duruşu yaşla birlikte değişir. Yani asıl bakmanız gereken şey ayağın düz görünmesi değildir. Bakılacak şeyleri aşağıda sıraladık.

Ayak kavsi hangi yaşta gelişir?

Kaynaklar bu soruya tek bir yaş değil, bir yaş aralığı söyler:

Kim söylüyor?	Ne diyor?
Amerikan Pediatri Akademisi	Düz tabanlık normalde 6 yaşa kadar kaybolur.
İngiliz devlet sağlık kurumu NHS	Kavis genelde 3 ile 10 yaş arasında gelişir.
Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi	Esnek düz tabanlığı olan çocukta kavis çoğu zaman 5 yaştan önce gelişmeye başlamaz.
Pek çok çalışmaya bakan inceleme	Kavis 6 yaştan sonra da daha yavaş gelişmeye devam eder ve bu 10 yaşa kadar sürer.

Bu fark bir çelişki değildir, çünkü çocuk ayağının “ne kadar düz olması gerektiği” konusunda bir fikir birliği yok. Tablodaki inceleme 34 çalışmaya baktı ve bunların kavsi çok farklı yollarla ölçtüğünü gördü. Ayağın hangi yaşta gelişmeyi bıraktığı konusunda da kesin bir sonuç çıkmadı.

Uzun vadede durum şöyle: Çocuk doktorları kurumuna göre 10 çocuktan yaklaşık 1–2’sinde düz tabanlık yetişkin olunca da sürer. Bu da tek başına bir sorun demek değildir, çünkü bir sonraki bölümdeki araştırma düz ayağı yetişkinde de normal sınırlar içinde buldu.

Araştırmalar ne diyor?

Bir araştırma, 1 ile 80 yaş arası 441 sağlıklı kişinin iki ayağına da baktı. Düz tabanlık bebeklerde olağandı, çocuklarda sıktı ve yetişkinlerde de normal sınırlar içindeydi. Ekip, normal sınırdaki esnek düz tabanlık için durumu not edip izlemeyi önerdi.

Viyana’dan bir araştırma ekibi de 3–6 yaş arası 835 çocuğun ayağını, çocuklar ayakta dururken ölçtü. Yaklaşık her 10 çocuktan 4’ünde esnek düz tabanlık vardı, ama normal gelişimin dışında kalan, yani sorun sayılan düz tabanlık 100 çocukta 1’den azdı. Düz tabanlık yaş ilerledikçe açıkça azaldı ve erkeklerde daha sık görüldü:

Hangi çocuklarda?	Kaçında düz tabanlık vardı?
3 yaşındaki çocuklarda	Yaklaşık her 2 çocuktan 1’inde
6 yaşındaki çocuklarda	Yaklaşık her 4 çocuktan 1’inde
Erkek çocuklarda	Yaklaşık her 2 çocuktan 1’inde
Kız çocuklarda	Yaklaşık her 3 çocuktan 1’inde

Ekip iki şey daha buldu:

• Fazla kilolu çocuklarda düz tabanlık daha sık görüldü.
• Her 10 çocuktan 1’i kavis destekli tabanlık giyiyordu, ama ekibe göre o dönemde yapılan tedavilerin 10’da 9’undan fazlası gereksizdi.

Bu iki çalışmanın bir sınırı var: İkisi de aynı çocukları yıllarca izlemedi, farklı yaştaki kişilere tek bir zamanda baktı. O yüzden sizin çocuğunuz için kesin bir yaş söylemezler. Örneğin “3 yaşında düz tabanı olan çocuk 6 yaşında şu ihtimalle düzelir” diyemeyiz. Viyana ekibi de yalnızca 3–6 yaş arası çocuklara baktı. Kilo ile düz tabanlık arasında bir bağ buldu, ama bu, kilonun düz tabanlığa yol açtığını göstermez. Çalışmalar kavsi farklı yollarla ölçtüğü için rakamları birbiriyle doğrudan kıyaslamak da doğru olmaz.

Yine de iki araştırma da aynı yönü gösterir: Küçük çocuklarda düz tabanlık yaygındır ve çoğu zaman tedavi gerekmez.

Esnek ve sert düz tabanlığın farkı nedir?

İki türü ayırt etmek için bakılacak başlıca noktalar şunlar:

Neye bakılır?	Esnek düz tabanlık	Sert düz tabanlık
Kavis ne olur?	Ayağa yük binince kaybolur, yük kalkınca geri gelir.	Çocuk otururken ya da parmak ucuna kalkınca da ayak düz kalır ve rahat hareket etmez.
Ağrı yapar mı?	Genelde ağrı yapmaz, yürümeyi ya da spor yapmayı engellemez.	Ağrı yapabilir.
Ne zaman görülür?	Küçük çocuklarda sık görülür.	Bebeklerde nadirdir, çoğu zaman ergenlikte ortaya çıkar.
Sebebi ne?	Normal ayağın bir çeşidi sayılır.	Çoğu zaman tarsal koalisyon, yani ayak kemikleri arasında normalde olmayan bir birleşme
Ne yapmalı?	Ağrı ya da rahatsızlık yapmıyorsa tedavi gerekmez.	Bir uzmana gösterin.

Tablodaki sert tür bilgileri (sebep, yaş, ağrı) çocuk doktorları kurumuna dayanır. Ortopedi kurumuna göre esnek düz tabanlık her zaman iki ayağı birlikte etkiler. Ergenliğe kadar da sürebilir ve bu durumda bazı çocuklarda tabanda ağrı olabilir. Yani ayağın görünüşü değil, çocuğun bir şikâyeti olup olmaması önemlidir.

Islak ayak izi testi işe yarar mı, evde neye bakmalı?

İnternette sık önerilen bir test var: ıslak ayak izi testi. Islak ayağın kâğıda bıraktığı ize bakılır ve izin ne kadar geniş olduğu ölçülür. Bu test size yalnızca çocuk ayakta dururken tabanının yere ne kadar değdiğini gösterir. Düz tabanlığın esnek mi sert mi olduğunu da, ağrılı olup olmadığını da söylemez.

Bu alandaki ölçümler çoğu zaman ayak izine dayanır, ama 34 çalışmaya bakan inceleme bu ölçümlerin eksiklerine dikkat çeker. Küçük çocuklarda yumuşak doku izi basık gösterebilir. Ayrıca izleri birbirine benzeyen ayaklar yürürken çok farklı davranabilir. Kısacası küçük bir çocukta geniş bir ayak izi beklenen bir şey olabilir ve tek başına bir şey anlatmaz.

Bir uzmanın baktığı şeylere siz de evde göz atın, ama bunlar teşhis yerine geçmez:

• Çocuğunuz parmak ucuna kalkınca ya da otururken kavis ortaya çıkıyor mu?
• İki ayak birbirine benziyor mu?
• Ayağı ağrıyor mu, çabuk yoruluyor mu, rahat hareket ediyor mu?
• Ayakkabının iç kenarında ya da ayağın iç tarafında belirgin sürtünme, nasır ya da bası izi var mı?

Çocuğunuzu ne zaman bir uzmana götürmeli?

İngiliz sağlık kurumu NHS ile iki Amerikan kurumu şu durumları sayar. Bu durumlarda çocuğunuzu bir çocuk doktoruna ya da çocuk ortopedi uzmanına götürün:

• Ayakta ağrı, sertlik, güçsüzlük ya da uyuşma
• Ayağın ya da ayak bileğinin sık sık yaralanması
• Yürüme ya da denge sorunları
• Yalnızca tek ayakta görülen düz tabanlık
• Önceden kavsi olan bir ayağın sonradan düzleşmesi
• Parmak ucuna kalkınca ya da otururken de geçmeyen düzlük (sert ayak)
• Ayak bileğinin rahat oynamaması
• Aşil tendonunun, yani topuğun arkasındaki kalın kirişin sıkı olması
• Ayağın iç tarafında bası yarası ya da nasır

Bu işaretlerin hiçbiri yoksa ve çocuğunuz rahatça yürüyüp koşuyorsa, esnek düz tabanlık büyük ihtimalle gelişimin normal bir parçasıdır. Yine de içinize sinmeyen bir şey varsa bir uzmana danışın. Bu yazı muayenenin yerini tutmaz.

Tedavi gerekir mi?

Ortopedi kurumuna göre ağrı ya da rahatsızlık yapmayan esnek düz tabanlık için tedavi gerekmez. İki Amerikan kurumu da tabanlık konusunda aynı şeyi söyler: Tabanlığın, yani kavis desteğinin kavsin gelişimine ya hiç ya da çok az faydası vardır. Ağrı, sertlik ya da listedeki bir işaret varsa, uzman önce çocuğu muayene eder ve hangi yolun uygun olduğuna sonra karar verir.