Çocuklarda içe basma: nedenleri ve kendiliğinden düzelme süreci

Çocuklarda içe basma, yani yürürken ayak uçlarının içe dönmesi, küçük çocuklarda çok sık görülür ve çoğu zaman kendiliğinden düzelir. Üç ayrı nedeni vardır: ayağın kendisi, kaval kemiği ya da uyluk kemiği içe dönük olabilir. ABD’deki kemik ve eklem doktorları kurumu (Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi) şunu söyler: İçe basma, 8 yaşından küçük çocukların çoğunda tedavisiz geçer. Ağrı, şişlik ya da topallama varsa bir uzmana danışın.

Çocuklarda içe basma nedir?

İçe basan çocuk yürürken ya da koşarken ayak uçlarını düz ileri değil, içe doğru çevirir. Bir ayakta da, iki ayakta da görülebilir.

Aileler en çok şunu fark eder: Çocuk sık düşer ya da ayakları birbirine takılır gibi olur. Oxford’daki bir çocuk kemik kliniği de anne babaların bunu sık anlattığını yazar.

İçe basma çoğu zaman bir hastalık değildir. Çocuk anne karnındayken dar bir alanda kıvrılarak durur. Bu duruş, kemiklerin şeklini bir süre etkiler. Çocuk büyüdükçe kemikler de yavaş yavaş düzelir.

İçe basmanın üç nedeni: ayak mı, kaval mı, uyluk mu?

Dönüklüğün yeri önemlidir, çünkü hangi yaşta çıktığı ve ne zaman geçtiği buna göre değişir. Kaynakların dediğini tabloda topladık:

Dönüklük nerede?	En sık hangi yaşta?	Ne zaman düzelir?
Ayakta (metatarsus adduktus)	Bebeklikte	Çoğu zaman ilk 4–6 ayda, bazen 3–4 yaşa kadar
Kaval kemiğinde (tibial torsiyon)	Yürümeye başlayınca, 2. yaşta	Genelde okul çağından önce
Uyluk kemiğinde (femoral anteversiyon)	3–10 yaş, en çok 5–6 yaş	Çoğu çocukta 7–8 yaşına kadar

Ayaktan kaynaklanan içe basma. Ayağın ön yarısı, ortasından parmaklara doğru içe kıvrıktır. Buna metatarsus adduktus denir. Oxford’daki kliniğe göre bu çocukların 10’da 8’inden fazlasında sorun 3–4 yaşına kadar geçer. Ayak yumuşak ve esnekse tedavi gerekmez.

Kaval kemiğinden kaynaklanan içe basma. Diz ile ayak bileği arasında kalan kaval kemiği içe doğru dönüktür. Buna tibial torsiyon denir. Genelde çocuk yürümeye başlayınca fark edilir. Ortopedi kurumuna göre neredeyse her zaman tedavisiz geçer.

Uyluk kemiğinden kaynaklanan içe basma. Kalça ile diz arasında kalan uyluk kemiği içe dönüktür, bu yüzden diz kapakları da içe bakar. Buna femoral anteversiyon denir. Oxford’daki kliniğe göre içe basan her 3 çocuktan 2’sinde neden budur. Bu çocuklar çoğu zaman W gibi oturmayı sever: dizler önde, ayaklar iki yanda ve geride.

Evde bir ipucu: Çocuğunuz size doğru yürürken diz kapaklarına bakın. Ortopedi kurumu ve Oxford’daki klinik şunu yazar: Uyluk dönüklüğünde yürürken hem dizler hem ayaklar içe bakar. Dizler düz ileri bakıyor ama ayak uçları içe dönüyorsa, dönüklük daha aşağıda olabilir. Bu yalnızca bir ipucudur. Nedeni kesin olarak uzman gösterir.

İçe basma ne zaman düzelir?

Kısa cevap: çoğu çocukta okul çağında. Kaynaklar yaşı biraz farklı verir, ama yön aynıdır. İngiliz devlet sağlık kurumu NHS’e göre içe basma genelde 8 yaş civarında kendi kendine düzelir ve çoğu zaman tedavi gerekmez. Ortopedi kurumu da 8 yaşından küçük çocukların çoğunda içe basmanın kendi kendine geçtiğini söyler.

Bu konuda sık anılan eski bir araştırma, çocuk ve büyüklerde 1.000 sağlıklı bacağa baktı. Ekip şunu gördü: Küçük çocuklarda kaval ve uyluk kemiğindeki dönüklük, normal gelişimin bir ucudur. Çoğu çocukta bu dönüklük geniş bir normal sınırın içinde kalır ve tedavi gerekmez.

Ortopedi kurumu bir şey daha ekler: İçe basma tek başına ağrı yapmaz ve ileride kireçlenmeye yol açmaz. Oxford’daki kliniğe göre uyluk ya da kaval dönüklüğü uzun sürse bile çocuk spor yapabilir.

Yani çocuğunuz içe basıyor ama ağrısı yoksa, rahat koşup oynuyorsa beklemek çoğu zaman yeterlidir. Bu arada bir uzmanın ara ara bakması içinizi rahat ettirir.

Özel ayakkabı, tabanlık ya da egzersiz işe yarar mı?

Kaynakların çoğu burada net konuşur: Kaval ve uyluk kemiğindeki dönüklük için bu yöntemler işe yaramaz.

• Ortopedi kurumuna göre kaval dönüklüğünde atel, özel ayakkabı ve egzersiz fayda etmez. Uyluk dönüklüğünde de çalışmalar bunların faydasını göstermedi.
• Amerikan Pediatri Akademisi, eskiden kullanılan gece atelinin, yani iki ayakkabıyı birbirine bağlayan çubuklu düzeneğin, etkili olmadığını yazar.
• Aynı kurum şunu da söyler: İçe basma çoğu zaman kendi kendine geçtiği için doktorun önermediği “tedavilerden” uzak durun. Kurum bunları şöyle sayar: düzeltici ayakkabı, bacak çevirici kablolar, gündüz ateli, egzersiz, ayakkabı içi tabanlık ve sırtı elle düzeltme.

Ayaktaki eğrilik ise biraz farklıdır. Eğrilik sert ve belirginse doktor bebeklikte alçı ya da özel ayakkabı isteyebilir. Bu kararı yalnızca muayene eden uzman verir.

W oturuşu ne olacak? Kaynaklara göre uyluk dönüklüğü olan çocuklar sık sık W gibi oturur. Oxford’daki kliniğe göre doktor bu oturuşu azaltmanızı da isteyebilir. Ama baktığımız kaynakların hiçbiri bu oturuşun içe basmaya yol açtığını söylemez. Çocuğunuzu bu yüzden sürekli uyarmanız gerekmez. Aklınıza takılırsa bir uzmana sorun.

Uzman nasıl bakar, ameliyat gerekir mi?

Uzmanın ilk işi, dönüklüğün yerini bulmaktır: ayakta mı, kaval kemiğinde mi, yoksa uyluk kemiğinde mi? Yukarıda andığımız 1.000 bacaklık araştırma, bu muayene için normal değerler çıkardı. Uzman, çocukta bulduğu sonucu bu değerlerle kıyaslar.

Ameliyat çok nadiren gerekir ve yalnızca büyük çocuklarda düşünülür. Ortopedi kurumuna göre bunun için çocuğun 8–10 yaşından büyük olması ve dönüklüğün ciddi olması gerekir. Dönüklük, çocuğun yürüyüşünü bozacak ve onu sık sık tökezletecek kadar belirgin olmalıdır.

Ne zaman bir uzmana gitmeli?

Şu durumlarda çocuğunuzu bir çocuk doktoruna ya da çocuk ortopedi uzmanına götürün:

• İçe basmayla birlikte ağrı, şişlik ya da topallama varsa
• Bebeğin ayağındaki içe dönüklük 6 aydan sonra da sürüyorsa
• Bebeğin ayağı sert duruyor ve elle kolayca düz olmuyorsa
• Çocuğunuz yürümekte zorlanıyorsa
• Büyük çocuklukta içe basma çok belirginse, çocuk sık tökezliyor ya da düşüyorsa

Bu işaretler yoksa ve çocuğunuz rahatça yürüyüp koşuyorsa, içe basma büyük ihtimalle büyümenin bir parçasıdır. Yine de içinize sinmeyen bir şey varsa bir uzmana danışın. Bu yazı muayenenin yerini tutmaz.